Millet. 1917. No. 112. Noyabr 23.
Tahsil-i iptidaiyiniñ nümüne mekteplerinde mecburiy ve meccaniy olması haqqında Maarif şubesi tarafından tanzim ve qabul edilip, ihbaren gazetalar ile neşir olunan tedrisat-i iptidaiye qanun-i muvaqqatını tetqiq etmek isteyurız.
Tedrisat-i iptidaiye heyet-i umumiyesi haqqındaki mütalaatımıznı badehu dermeyan etmek üzere, bugün içün eñ mühim kördügimiz bir maddesi haqqında bir-eki söz söylemegi münasip kördük.
Maarif şubesiniñ nümüne ve cemaat mektepleri açıldı ve açılıyur. Mekâtip-i iptidaiye programları da basılıp çıqtı. Elhamdülillâh, oquv işleri yoluna kirdi, derken sağ’dan ve sol’dan accı feryatlar eşitilmeye başladı. Hürriyetten istifade edemeyecegiz, deye ağlayurlar.
Bazı qaryelerde ve cemaat mekteplerinde fuqara çocuqları alınmayur. Ve “on beş yaşında, deye benim oğlumı mektebe almadılar” kibi pek çoq şikâyetler eşidiliyur.
Bu hususta Maarif şubesiniñ qararı ve emri bize malüm degil. Lâkin, Avrupa iptidaiye programları közden keçirilecek olursa, yine de nuqsanları körülir. Mekâtip-i umumiye-i iptidaiyede tedrisat-i devreye münqasımdır . Devre-i iptidaiye – yedi ve sekiz yaşındaki çocuqlara mahsus. Devre-i vustaa, doquz ve on yaşındaki çocuqlara mahsus devre-i aliye, on bir ve on eki yaşındaki çocuqlara mahsus olup, beş-altı yaşındaki çocuqların addi yigirmiyi tecavüz eden yerlerde bir sübyan sınfı küşad olunır . Bu maddeye köre, iptidaiy tahsiline qanun yedi yaşını mebde , on dört yaşını münteha olaraq qabul ediyur.
Yedi yaşıñ mebde olaraq qabulı pek musibettir. Çünki o seneden evvel çocuqların tahsile sevqlarından fayda yerine muzarrat hasıl olacağı tıbben tahqiq etmiştir.
Ancaq burada Qırımtatarnıñ hal-hazırına nazaren, şayan tenqit kördügimiz, daha doğrusı nazar-i diqqata arz etmek istedigimiz bir noqta-i mühimme vardır.
Bugün her kes kibi, Maarif şubesiniñ de malümidir ki, Qırımda, bilhassa İslâmlar arasında oqumaq ve yazmaq bilmeyen ehali bilenlerden çoq, hem de pek çoqdur.
Mühterem Maarif şubesinden rica ediyurız ki, evliya-i etfale mektep qapuları her saat açıq olmasını, filvaqi on sekiz, yigirmi yaşlarına kelmiş ve mübareze-i hayata kirişmege mecbur olmuş adamları mektebe qoyup, tahsil ettirmek fevqalâde-i müşkil ve hatta imkânsız kibidir. (Otuz yaşından soñra tahsile başlayaraq, tahsil-i ulüm ve maarifete muvaffaq olmuş zevat mefqut degil ise de, nadirdir). Faqat, on dört ve on beş yaşında olup, henüz – sen tahsilde bulunan çocuqlarımızı mekâtip-i iptidaiyeye qabul etmemek suretiyle yine zülmet-i cehalette bıraqmaq da ne mana olduğını añlamıyurız. Bugün emin olabiliriz ki, on dört ve on beş yaşlarında henüz elifbayı bilmeyen evlât-i vatanı zann olundığından çoqdur…
Tahsil-i iptidaiyniñ devre-i evveliyesi yedi-sekiz yaşındaki çocuqlara münhasır olunca 9, 10, 11, 12, 13, 14 ve 15 yaşında olup, hiç tahsil körmediklerinden dolayı cühelâ alaylarını arttırmağa namzet olan yedi sene vatan evlâdı yine nimet-i tahsilden mahrumiyete mahküm olacaqtır ki, bu da bugün teraqqiye doğru ilerilemek istedigimiz ğayeyi yedi sene daha teehhür kibi büyük bir zararı mucip bulunacaqtır.
Bizim fikir ve mütalaamıza köre, madamki bugün Qırımtatarlarını cehaletten qurtarmaq, bütün evlât-i vatan ve efrat-ı milleti oqur ve yazar halına ketirmek içün tahsil-i mecburiy usulı qabul ve tatbiq ediyurız. Bunu henüz – sen tahsilde bulunanlara da teşmil etmek elzemdir.
Eger bu mecburiyeti on beş yaşına qadar olan evlâdımıza teşmil edecek olursaq, cehalete yedi sene evvel ihraz-ı ğalebe etmiş olurız.
Bu muzafferiyeti temin içün tedrisat-i iptidaiye qanunınıñ “tarih-i tatbiqından itibaren tahsil-i iptidaiyiniñ devre-i evveliyesiniñ mebdeiy yedi yaşındaq on beş yaş nihayetine qadardır. Her sene birer yaş tenqis olunmaq üzere nihayet yedi seneye inhisar edecektir. Devre-i aliyeye de bu hesaba köre talebe qabul ediyur” yolunda ve yahut bu maqsadı temin etmek üzere diger bir tabir ile zeylen bir madde ilâve etmek kifayet eder.
Eger mühterem ve muqaddes Maarif şubesi bu ciheti nazar-i diqqata alır ve icabına tevsile-i himmet ederse, sevgili vatanımız olan Qırımdan cehaletin bir añ evvel izalesine pek büyük bir hızmet etmiş olacaqtır.
Mamaşay muallimi ve mektep müdiriyeti.
İsmail Haqqi.
Arap elifbesinden Dr. Tahir Kerim köçürdi.
