Cafer Seydahmet.
Millet. 1918. No. 24. May 19, No. 26. May 21.
Mebus arqadaşlar!
Bugün Qırım ve Qırım tarih-i siyasiyisi asırlara hükm edecek büyük daqiqalar yaşayur. Bugünniñ meselelerini tüşünürken, aqlıma 1783 senesi keliyur. 1783–1918 tarihleri biri-birine çoq beñzeyur. 1783 senesi asırlarca hükm sürmiş, ulviyetle bu emel oğrunda can vermiş ve bütün Şarq, Ğarp medeniy milletleri arasında kendisini tanıttırmış bir milletin istiqlâliyetini kömmiş ve oña fatiha oqumıştır. 1918 senesi ise kendisiniñ istiqlâliyetine hatime çekilmiş tarih-i istiqlâliyeti degil, hayat-ı siyasiyesi bile bitmiş denilecek dereceye kelen bir milletin siyasiy huquq-i muqaddesesine doğru azm ile toplandığını kösteriyur.
İstiqlâliyete bismillâh deyur.
İşe, eki tarihten 1783 hatime senesi, 1918 hayat-ı siyasiyeniñ iftitahiy senesi.
1783’te qırımtatar pek zayıf, pek düşkündi. Zavallı milletin tarih-i siyasiyeniñ fatihasını oquyanlar, onu acıyanlar namus-i milliy ögünde titreyen vicdanlar degildi. Tatar milleti adından Qırım istiqlâliyetine hatime mühürini basanlar, onu tanımayanlar ve namus-i milliyiyi öz şerefleri oğrunda satanlar edi. Onlar Potyomkinler ögünde egilirken: “Tatar sizi bekleyur, ve tatar size qul olmaq dileyur”, – derken, zavallı millet Perekop keçidinde sırrıqlar ucuna bıçaqlarını bağlayup, hayat-ı siyasiyini şerefle qapamaq isteyurdı (Alğışlar). Evet, milleti añlamadan, vicdan-ı milleti diñlemeden, tarih-i milliyi qapayanları, milleti unutanları millet unutmadı, ilelebet lânetle, nefretle añdı.
Hamdolsun, bugün Qırım tarih-i siyasisinde gizli noqtalardan ziyade vicdan-ı milletten yükselen hükmler yaşayacaqtır. Bugün de milletin, memleketin muqadderatını gizli sofralar başında hal etmek içün oğraşanlar var! Lâkin, bunlar unutmasunlar ki, bugün tatar milletiniñ vicdanına, hissiyat-ı milliyesine tercüman olacaq bir müessese, bir Parlamento var… Ortada bir millet vicdanı var. O, artıq hiç bir türlü unvanlara, kisvelere bürünerek, muqadderat-ı milleti kömmek isteyenlere yol vermeyecek! (Alğışlar).
Bir zamanlar zavallı Qırım gencligi büyük ümütle, büyük sevinçle kendi acizi ögünde titreyerek, milletin muqadderatı başına keldikte, yine aynı millet “dostları”, aynı ahenkle, aynı selâmle o gençligi qarşulamışlardı. Onlar deyurlardı ki: “Milletin tercüman-i hissiyatı bizleriz, sizleri millet saylamadı, o sizi tanımaz, sizin arqañızdan gitmez!..”.
Bugün bütün hariciy alem, bütün Qırım siyasetini körenler – Parlamentomızı taqdis ettigi zaman, bu grev’e, milletin vicdanınıñ tercümanı olan Parlamentoyı protestoya qalqışıyurlar… Dün 25 mart tarihinde muqadderat-ı millet başına kelen gençleri o “millet dostları” teşviqiyle, yardımları ile selâmlamadıqlarını, onlara her adımda belâlar saçtıqlarını tarih unutmadı… Unutmayacaq… Onların bu hareketleri qabahat ise, bugün memleketimizin dahiliy, hariciy siyasetinde kendisinden büyük vazife beklenilen muqaddes bir millet müessesesini, Parlamentoyı cebr ve şiddet eseridir, demeleri bir cinayettir ki, bu da unutulmayacaqtır. Dün millet, aceba, kimle gitti? Quvveti ancaq milletin arasında kendileri içün hakim-i vicdan millette arayan ve ancaq milletin haqlarını taqdis eden gençlerden millet ayrılmadı. Kendisiyle büyük sevgiyle, büyük ateşle sarılan gençlerden millet ayrılmadı… Milleti ruhunıñ, vicdanınıñ diledigi emellere, haqlara çekken gençlerden millet uzaqlaşmadı.
Bir senelik büyük siyasiy furtunalar arasında milletin keçirdigi fedakârlıqlar, yaşadığı ıztıraplar, kösterdigi ğayretler, topladığı paralar, seksen yaşlarındaki qartlarınıñ bile saylavlara büyük ğayretle qoşulmaları – bütün bu büyük, yüksek, muqaddes siyasiy devre… Aceba, milletin gençlikle olan hareketiniñ büyük bürhanları degilmidir?
Qırım gençleri merkezin milletten başqasınıñ quvvetlerine, milletimizin haqlarını çiğneyen, doğrayan satırlarına istinat ile hiç bir siyasiy adım atmadı.
Evet, bütün tış quvvetler bize düşman olduğı zamanlarda, aceba, biz hangi quvvetle milleti ezebilir ve onu tazıyıq ile sürekleyebilirdik… Ve, aceba, büyük inqılâp devrine qoşulmış bir milleti bizim kibi, o vaqıtlar askersiz, zabita teşkilâtına malik olmayan bir quvvet degil, büyük, hatta qaviy devletler sıqaraq ezebilirlermiydi?..
Aceba, bizim milletimizin fikriyle, vicdanı ile hür olaraq yaşadığı inqılâp hayatını bu qadar addiy köstermek, milleti bir sürü kibi quvvetle, ırğaq ile sürülmiş tanıtmaya çalışmaqdan bu qadar addiy yalandan bizim düşmanlarımız nasıl utanmayurlar?..
Aceba, onlar bizim saylav qanun-ı lâyihalarımızı bir kerre olsun oqudılarmı?.. O halda, o qadar hür şartlar ile, serbest cedveller çıqarılmaq ile intihap icrasını qabul eden lâyiha ile saylanılan millet meclisini nasıl quvvet, şiddet eseridir, deyebiliyurlar?..
Evet, dün qavmiye aleyhinde imza toplayanlar, syezdler yapmaya çalışanlar, gizli protestoya hazırlananlar, zavallı, bütün ruhum ile acıdığım saf monlalar ile milleti parçalamaya qalqışanların qabahatlarından dün kelen zararlar siyasiy hayatımızı sarsamadı. Lâkin, bugün Parlamentoya iftira atmaq; onu siyasiy sahnadan silmeye qalqışmaq; milletin, memleketin eñ tarihiy daqiqasında milleti kendi vekillerinden ayırmaq; milleti ezmek, onuñ tarih-i siyasiyini kömmektir. Bu afu edilmez… Bu unutılmaz… Bu da ilelebet lânetle añılır.
Lâkin, arqadaşlar, bütün Rusiyede hiç bir milletin yaşamadığı, toplayamadığı dört esas ile saylanmış bir müesseseye malik olmaq şerefini tarihine yazdırmış olan qırımtatarnıñ siyasiy sahnasından o şerefi hiç bir quvvet silmeyecek ve onu körmek, milletin muqaddes siyasiy haqlarına mezartaş dikmek isteyenler onu körmeyeceklerdir (Alğışlar).
Evet, zann edildigi qadar, qolaylıq ile büllür qadehler başından dumanlanan başlar ile artıq milletin tarihine hüküm edilemeyecektir (Alğışlar).
Arqadaşalar!..
Bugün bu mühim tarihiy daqiqalarda, qarşısında bulunmaya borçlu olduğımız – büyük tarihiy mesele: “Qırımın istiqlâliyeti ve Qırımda hükümet teşkili” meselesidir.
Mebus arqadaşlarımdan bir çoqları sözlerine “Aceba, bunu tüşünmeye bizim haqqımız varmı?”, deye başladılar… Bu pek tabiydir, çünki tatar haqsızlıqtan ürkken bir millettir… O, başqasınıñ haqqına tecavüzden qorqaraq, kendi haqqını bile tamamı ile yaşatmaqtan çekinir… O, başqasını ezebilmekten qaçaraq kendisini ezebilir… Bunu bizim tarihimiz söyleyur…
İşte, milletin buradaki evlâtları da milletin psihologiyasından uzaqlaşamayur ve onuñ içün her adımda “Aceba, haqqımız varmı, yoqmu?” sualini soruyurlar.
Ben, memleketin bu tarihiy, mühim daqiqasında qarşımızda milletten uzaq olanların muqadderat-ı millet ve memleket haqqında hükümler vermeye qalqıştıqları sırada başqa bir sual sormaq isteyurım:
“Bugün asırlarca millet hayatına tesir edecek mühim siyasiy meseleleri Parlamento hal etmeye qalqışmazsa, 1783 senesinde olduğı kibi, bu büyük qararı bir ğayr-ı mesul gürühin halına bıraqup susarsa, aceba, tarih ögünde ilelebet lânetle añılmayacaqmı?”.
Evet, ben her quvvet ögünde egilmeyi, milletten başqa her kese secde etmeyi sevinerek yapanların bugün de milletin tercüman-i hissiyatı bizleriz, deye ortaya çıqacaqlarını ve bize, bizim saadetimize çalışacaq quvvetleri bile bizden ayırabileceklerinden titreyurım. Zavallı tatar milletiniñ 1783’te mesut Qırımda yaşadığı mustaqil siyasiy-hayatiy qanı ile, matemiyle kefinledigi emeli oğrunda yükseklikle ölebildigini, aceba, bizler nasıl unutabilecegiz?.. Ve, aceba, nasıl bütün bu siyasiy devrede muqaddes milliy haqlarına doğru fedakârlıq ile ilerileyen, bu oğurda bir çoq qurbanlar veren büyük milletimizin muqaddes Qırımın saadetiçün diledigi büyük emeline qarşı biz nasıl susabilecegiz?.. Evet, vicdan-ı millet, tabiat ile mustaqil olan Qırımın mustaqil yaşamasını dileyur… Bunu söylemek, bunu yaşatmaq bizim haqqımız olmaqtan ziyade, vazifemiz, borcumızdır… Bunu sizler tanımasañız, söylemeseñiz de, ben tanıyacaq, taqdis edecek ve lâzım kelse, bu oğurda sevinerek ölecegim…
Lâkin, tarih ve vicdan-ı millette lânetle añılmayacağım (Sürekli alğışlar… Tamam bu esnada hazırunnıñ közleri yaşardığı müşahede oluyurdı…).
Aceba, bugün biz milletin hesabatına, tarihin dilegine hızmet etmek –bu büyük haqqımızı yaşatmaya qalqışan milletimizi büyük felâkete çekmiş olurmıyız? Ve oña bir çoq qurbanlar verdirirmiyiz?
Evet, bizim her adımımızı tenqide, her yaptığımız işi horlamaya, her hareketimizde, her sözümizde milletimizi batırmaya çalıştığımızı söyleyenler var. Şehrimiz, o heyet, o her kesveye, o her qalıba kirmiş olanları hepimiz ve milletimiz de tanıyurlar… Onlar bölşevik felâketiyle başlarını qaldırmışlar, millete bölşevik felâketini Parlamentonıñ, Qırım gençleriniñ ketirdiklerini söylediler… Evet, bunu söyleyebilmekçün onlar Rusiyeye, tarihe baqmaqtan bile utanmadılar…
Onlar bölşevik ceryanınıñ Finlândiyayı, Sibiri, Ukrayinayı, Beyaz Rusları, Türkistanı, Qafqası, Qazanı, Orenburgı, zevallı Buharayı, bütün Rusiyeniñ şeher, köylerini bile sarstığını, felâketler içinde çırpındırdığını tüşünmiyur… Onu bile köremiyurlar… Evet, aceba, biz fena, milletimize zararlı siyaset taqip ettik ise… Aceba, bütün Rusiyede, bütün milletler arasında bölşevik tufanından qurtulmaq mümkün olsaydı, çare bulan olmazmıydı?..
Zavallı Hoqand şehri, bütün Türkistan bölşevik hakimiyetini tanıdığı halda, o sefil canavarlar istilâsından qurtulabildimi?.. Bütün Hoqand şehri top ateşiyle kül edildi ve orada on biñden ziyade müslüman şehit edildi.
Evet, Qırım gençleri bu afatı, bu felâketi körmüş ve onuñçün büyük metanetle hazırlanmaya milletimizi ve başqa vatandaşları çağırmıştı… O, bütün ruhu ile, bütün vicdanı ile her kesi bütün Qırım evlâtlarını, Qırımı tüşünenleri, onuñ saadetini isteyenleri: “Qırım tehlükede… Qırım tehlükede!”, feryatları ile çağırdı… Lâkin, o addiyler milletimizi ve kerekse başqa milletleri o büyük emel etrafında toplanmaqtan ayırdılar… Biñ bir türlü munafıqlıqlar saçmaqtan ayırılmadılar…
Evet, büyük professor Gruşevskiy Kiyev bombardımanı ile Radanıñ cam tavanı titrerken: “Baña bölşevizm bir tufan, bir seldir… Onuñ ögünde dayanılamayacağı körüliyur…”, demişti. Evet, büyük bir seline, oña qarşı bizler degil, Rusiyede hiç bir millet, hiç bir qıta kendisini müdafaa edemedi.
Zaten arqadaşlar, millet işlerinde, tarihiy rollerde insanlara büyük ehemmiyet verenlerini ben tasdıq edemiyurım. Büyük Tolstoy büyük adamların tarihe tesir edebilüp etmeyeceklerini, tarihi kendi qolları ile açup qapamayacaqlarını pek açıq bir misalle bildiriyur: “Büyük bir qaya qarşısında ne qadar qaviy qollu, mükemmel celik qazmalı bir adam olursa olsun, her zaman aciz ve zayıftır. O, onu yerinden oynatamaz. Lâkin yağmurlar, zaman rüzğârları ve biñ bir sebep o taşı dağıtır ufatırsa, o, onu küçük bir darbe ile yıqar, devirir”, demişti.
Evet, milletlerin siyasiy hayatlarını yükseklere çıqaran, onu zıncırlayan hepsi bir çoq tarihiy, ruhiy esbabıdır . Bir qaç adamlar degil, her millet kendisi kendi tarihini açar, yahut qapar.
İşte, onuñçün biz tarihin, milletin bir siyasiy giden yolu olduğını körmeliyiz… Onu kendisiniñ çizdigine hükm etmeliyiz… Biz kendi aqlımız ile, kendi bilgimizle tarihi felâkete, saadete ketirebilecegimizi düşünmekten bile çekinelim…
Bu böyle olmaq ile beraber, biz yine de milletimizin haqlarını, saadetini düşündigimiz zaman, onuñ bir felâkete oğrayup oğramayacagını da derin tetqiq etmeye borçluyız…
Aceba, bugün Qırım meselesinde milletimizin arzusını söylemekle biz milletimizi tehlükeye atmayurmıyız?.. Daha açıq olaraq söylesem, aceba, bugün bizi büyük bölşevik canavarlığından qurtaran şanlı alman ordusı topu ile, tüfenkiyle Qırımda eken, biz Qırım meselesinde kendi fikirlerimizle, kendi vicdanımızın reyile hareket edebilecekmiyiz?.. Bu büyük tehlükeli bir hareket degilmi?..
Alman milletiniñ mümessilleri bulunan Reyhstagda milletlerin kendi muqadderatlarını, kendi reyleriyle hal etmeleri qabul edildi… Ve bu qadar Almanyanıñ müttefiqleri tarafından da tanıldı. Muhalif devletlerden Vilsonnıñ sulh teklifi de bunu qabul ediyurdı… Brest-Litovskiyde olan sulh konferensiyasına biz resmiy vekil gönderemezdik… Gönderemedik… Lâkin, her memleketin kendi muqadderatını, kendi ehalisiniñ reyleriyle hal etmesini qanun-ı esasımızın tanıdığını ve bunuñçün Qırım meselesiniñ halını qırımlılar Meclis-i Müessesanına bıraqılmasını istirham etmiştik … Orada hususiy surette de olsa, Qırımın mustaqilen kendi iradesiyle muqadderatını hal edebilmesi qabul edildi… Türkiyede körüştigim Türk erkân-i devleti bunu tasdıq ettikleri kibi, qatiy nazarı ile hayat-ı siyasiyeyi suvuqlıq ile süzebilen alman sefiri de mustaqil bir Qırımın kendi muqadderatını kendi arası ile hal edebilmesini imkân-ı dairesinde bulmuştı. Ve yine alman sefiri Berlinniñ Qırım istiqlâlini tanıyacağını ve Qırıma giren alman ordusınıñ yalıñız asayiş memleketi temin maqsadı ile girdigini, Qurultayı tutacağını bildirmişti.
Almanyanıñ ve alman milletiniñ büyük dehasınıñ timsal-i mücessemi olan büyük bir zat var. Nasıl ki, yüksek alman medeniyetini haqqı ile añlayamadan onu körmekle, onuñ derin sarsıntıları ile pek ulviy eserlerine baqarken biz şaşıp qalıyursaq, o büyük dahiyi de añlamayur. Onu da derin hayretlerle selâmlayurız. Evet, o büyük alman medeniyetini her qısmında qavrayup alan, yükselten büyük Almanya imperatorı Velhelmdir. O, dahi bu quvveti doğurmaq ile beraber haq-adalet düşmanı degildir. O, her zaman millete olan hitapnamelerinde, siyasiy beyannamelerinde büyük Allahı unutmayaraq başlayur. V’Allahi istinat etmekten çekinmeyur, Allahı ve kendilerinden büyük bir qulluğını tüşünenler hiç bir vaqıt adaletten ayırılmazlar. Onuñ içün o büyük milletin o büyük dahisinden qorqmayurım, ürkmeyurım. Bilakis, bizim zavallı milletimize yardımcı olacağına iman ediyurım.
İşte, bugün Qırımın istiqlâliyetine qarşı gitmekten ziyade, büyük müsafirimiz – Qırım alman komandanı general Koş cenaplarınıñ da vaat ettigi kibi, tış siyasette ve dahiliy idaremizi tutmaqta bize qarşı gitmekten ziyade, bize yardım edecekler var eken, aceba, biz büyük ve muqaddes emelimizi söylemeyelimmi? Aceba, bundan memleketimiz içersinde büyük qarışıqlıq çıqmazmı? Bu adım yarın içün yañlış tehlükeli bir olmazmı?..
Evet, eger memleketimizde dünki bölşevizma kibi quturmış, canavarlaşmış bir quvvet çıqarsa, bilsunlar ki, memleketimizde bulunan metin-i quvvet memleketin rahatlığı, saadetini bozan her quvveti lâyıq olduğı cevap ile qarşılayacaqtır… Ve bizler de [… hımızı] o qudurmışlara bir daha bir tedbir [ma-caiz] (Sürekli alğışlar).
Aceba, haqiqiy bir emel sahibi olan insanlar tarafından bizim bu hareketimizden memnun olmayanlar olacaqmı? Ve, aceba, vatandaşlarımızdan bir qısım halq varmıdır ki, bundan memnun olmasunlar?..
Nihayet, çoq şükür, biñ kerre hamdolsun ki, arqadaşlarımız rus gençleri de maziniñ sarhuşlığından qurtuldılar… Ve haqiqat qarşısında ne yapmaq lâzımsa, onu düşünmeye, zamandan verebilecegini istemeye başladılar…
Bir zamanlar sabahlara qadar başqa vatandaşlarımızın mümtaz gençleri arasında bulundığım zaman, büyük Rusiyeyi biraz unutmaq ve Qırımı Qırım içün tüşünmek lâzım deyurdım…
Onlar benim, ancaq Qırımın saadeti içün titreyen vicdanım ile verdigim qararlarımı biñ bir tereddütlerle qarşılayur… Ve bütün işlerimizi zıncırlayurdılar. Ben kendilerine umum Rusiye meclis-i müessesanından ziyade Qırım meclis-i müessesana [vermeye] borçlu olduğımızı söyledigim zaman, onlar biñ türlü suallerle sabahlara qadar beni ezmeye çalışıyurdılar… Nihayet, hamdolsun ki, bugün onlar gazetaların başlarında qalın harflerle “Yaşasun Meclis-i Müessesan”, deyurlar (Soldan alğışlar).
Arqadaşlar!..
Qırımın saadetini diklemekten bütün vatandaşlarımız ile memleketimizin muqadderatına çalışmaya qatiyetle çalışmaqtan başqa bir şey istemedigimiz içün ve memleketimiz de artıq bizi ve zamanı añlayanlar çoqlaşdığına baqaraq, memleketimiz de bundan soñra hiç bir türlü qarışıqlıqlara yol açılmayacağına iman ediyurım…
Aceba, Qırım istiqlâliyle biz Qırımda hangi milletin haqqını çiğnemek isteyurız?.. Madamki, biz bütün vatandaşlarımız ile qardaşlıq ile yaşamaq isteyurız, ve madamki müsavat ile saadet qurmaq dileyurız. O halda neden qorqalım?.. Evet, eger bir adaletsizlik, haqsızlıq yapmaya qalqışırsaq, o vaqıt qorqmalıyız. Çünki mazlumlar, mağdurlar qaviylerden her zaman qaviydirler… Evet, madamki biz dün de qırımtatarıñdır, demedik ve bütün qırımlılar ile beraber memleketimizin muqadderatını hal etmek istedik. Bugün de o noqtadan ayrılmayurız… Hiç bir milletin haqqına tecavüz etmek istemedik ve istemeyurız. O halda neden, neden qorqalım?..
Aceba, bu adımı atmaq ile biz bir siyasiy hata yapıyurmıyız? Aceba, biz Qırım istiqlâliyetini temin maqsadı ile Qırım hükümet meselesini hal edersek, memleketimizi ve kendi milletimizi bir büyük felâkete tüşürmezmiyiz?
Bizlere tarihe hüküm etmek, tarihiñ yarınnı körmek isteyen bazı “derin siyasiyler” bize, “Bizim memleketimize istiqlâliyet lâzım degil, çünki bundan felâket çıqar”, deyurlar… Bugün Ukrayina, Finlândya, Kurlândya, Litva, Qafkas istiqlâliyetlerini ilân ettiler. Sibirya dahi etmek üzere… Aceba, bu memleketlere bu siyasiy adımı atmaya icbar eden sebepler Qırımda da varmı, yoqmu? Qırım istiqlâlini ilân etmek istememiz, istememekligiñizden ziyade meseleniñ halı Qırımın mustaqil olmasını doğuran sebeplerin varlığına-yoqluğına bağlıdır.
Ben bundan üç-beş ay muqaddem Kiyevten keldigim zaman, Müslüman İcra Komitesinde alman siyaseti ve mahküm milletler haqqında bir çoq sözler söylemiş ve Almanyanıñ şarq hududında tasvir eden “Canlı dağlar”dan, mustaqil milletlerden bahs etmiştim. Bugün seviniyurım ki, o sözlerimden bir qaçı haqiqat şeklinde tecessüm ettiler. Almanya Şarqta öz siyasetini her zaman tehdit eden ve künden küne büyük mıqyasta çoqlaşaraq büyüyen bir tehlüke, bir rus tehlükesi körüyur ve bunuñ qarşısında alemleri siyasiyleriyle düşüniyur. Bundan qurtulmaq içün çareler arıyurdılar.
Rusiye Almanyanıñ Şarq siyasetinde büyük raqibi edi. Bütün Şarq bazarlarına yarın içün yaqınlığı münasebetiyle, siyasiy tesiriyle Rusiyeniñ canlanmaya başlamış bulunan sanaiy bir raqabet-i iqtisadiye de doğurabilecekti.
Almanya Ğarp bazarları, Ğarp siyasetiyle oğraşmaqtan, onların halını teminden ziyade, Şarq meseleleriniñ siyasiy, iqtisadiy muvaffaq surette hal edilmesiçün bu büyük muharebede Şarqta qıymetli evlâtlarından bir çoq qurbanlar verdi.
Almanyada Rusiye meselesi ve tabiy surette Rusiyede yaşayan milletlerin atiyisi düşünildi. Aceba, onlar haqqında ne kibi qararlar verilmişti. Bunu añlamaq içün bugün cıltlar ile kitaplar, ince, derin tüşünceler lâzım degil. Bu hususta bir fikir edinmek içün artıq Rusiye haritasına, milletlerin hal-hazırlarına baqmaq kifayet eder.
Aceba, büyük Rusiye yine demir pancası ile, ezici qanatları ile bütün bugün mustaqil olan milletleri ezebilecekse, Almanyanıñ o büyük Şarq tehlükesi yeñiden canlanacaqsa, o halda Almanya neden bu qadar qannı feda etti?
Evet, arqadaşlar!
Bu tarihiy daqiqada düşünmek, hem derin düşünmek lâzım. Faqat, bizden daha qaviy olan tarihin ceryanını, aceba, düşünmekle Degiştirmek qabilmidir?
Bizler şimdiye qadar millliy haqlarımız ve memleketimizin saadeti qarşısında fikirlerimizden ziyade vicdanlarımızı, ancaq vicdanlarımızı diñledik. Ben yine de muqadderat-ı millet ve memleket qarşısında vicdandan ayrılmamamızı tavsiye edecegim (Alğışlar).
Qırım mustaqil olmalımıdır? demekdense, Qırım bölşeviklerin Petrogradda hükümeti zapt ettiklerinden beri mustaqil yaşadı. Bugün de mustaqil yaşayur.
Bize yalıñız onuñ hayatını tanzim etmek, idaresini yoluna qoymaq lâzımdır.
İşte, ben tekrar ediyurım, biz bunu, ancaq bunu düşünmeye ve hal etmeye borçluyız. Yoqsa bu mühim daqiqalarda bir taqım ğayr-i mesul ustollara bunuñ halını bıraqırsaq, bizleri de tarih sükütle qarşılamaz.
Aceba, Qırımtatar Parlamentosınıñ bu halı lâzım olan meseleyi düşünmeye ve buña bir qarar vermeye haqqı varmı?
Ben bizim tarihiy haqqımızdan, hatırı sayılır bir ekseriyeti haiz bir millet olduğımızdan bahs etmek istemeyurım.
Biz bu hususta qarar vermeye qanun-ı esasımıza mecburız. Qanun-ı esasımız bir tarafta milliy haqlarımızı çizmekle beraber ebediy memleketimiz haqqında tüşünmekten men’ etmedi.
Faraza, Meclis-i Müessesan meselesin de düşünmeye ve hatta onuñ halına bizleri mecbur qıldı.
Evet, milletler Şurası memleketin idaresiyle ve bilhassa Meclis-i Müessesanı toplamaq ile mükellef eken, yine büyük ihtiyat ile, Meclis-i Müessesana verdigi ehemmiyetten dolayı “Kün doğmadan neler doğar”, deye qorquttığından bizim Meclis-i Mebusanımız intihabatına pek qısa bir zaman qaldığı halda, yine de Meclis-i Müessesanı toplamaq ile bizi de mükellef qıldı.
Evet, bugün onu toplayabilmekçün de ve memleketimizin muqadderatı haqqında bütün vatandaşlarımız ile acele olsun qarar verebilmemiz içün, yine memleketin idaresini ele almaq mecburiyetindeyiz…
Siyaset-i hariciyede bizim mevqimizi tetqiq edenler ve bizim tışta bulunan derin diplomatlarımız ki, Qırımın idaresinden qorquyurlar. Onlara deyurım ki, Qırımın ayrıca bir hissesi var. Qırım istiqlâliyetinde Almanya siyaseti qatiyetle rol oynayacaq, Tuna yolu ile Şarqa aqacaq alman siyasiy ve iqtisadiy cereyanına Qırım bir istansyon olacaq. Ve bu istansyonda bulunıp da büyük müsafirperverlikle müsafirleri qarşılayabilecek. Kendi vagonlarında büyük rahatlıq ile müsafirlerini kendi haslet ve añanesinde müsafirperver olan bir halqı alman siyaseti ezmeyecektir. Hiç bugüne kelinceye qadar bir zaman büyük bir felâket, suvuqlıq almanlar ile bizim aramızda yaşamamıştır. Aramızda bir yaqınlıq, ancaq bir dostluq var. Yarın da biz onlardan ayrılmayacağız, yarın da onlar bizim müsafirimizdir. Yarın içün Qırım onların istansyonı, Almanya Şarq siyasetinden ve Şarq bazarlarından uzaqlaşmayacaq ve binaenaleyh, istansyonını da suvuqlıq ile cansızlaştırmayacaqtır.
Biz müsafirperver bir milletiz. Her milletin huquqına hürmet ederiz. Almanya Qırıma, bilhassa Qırıma, ayrıca bir ehemmiyet veriyur. Ve tarihi başqalarından eksik olmayan tatar milletiniñ emelini çekinemeyur. Qaradeñiz meselesi de hayat-ı siyasiyede bir ğaile-i siyasiye çıqarabilecek mühim meselelerindendir.
Qaradeñizde bir quvvet tutmaq ve ahenk-i siyasiyi bozdurmamaq – Almanyanıñ eñ büyük ğayesi olacaqtır. Qaradeñiz meselesi muğlaq bir mesele olduğından, onu kendi başına bıraqmayacaq, bir ahenk tutacaqtır. Onda bir donanma tutacaq ve es-el hür ki, noqtası arayacaq ki, o noqta da Qırımdadır.
Evet! Qırım istiqlâliyeti var. Ve onuñ yaşatılmasına imkân büyük. Fikrimizle de düşünerek yoruldığımız zaman bunu lâzım deyebiliyurız. Aceba, vicdan-ı millet bugün bize ne emir ediyur? Millet bunu isteyurmı, istemeyurmı? Bu meselede milletin ruhunı añlamayanların verecekleri hükmü ve milleti düşünmeden milletin hissiyatına rehberiz, deyenleri ben qanaatlamıyurım. Milletin içinden bir qısım halq olabilir ki, meseleye başqa noqtadan baqar. Biz siyaseti gizli, dolambaçlı, hileli bir yol, deye tanımayurız. Biz üstü örtülü bir siyaset yaşatmadıq ve imanında da degiliz.
Aceba, qırımtatar ve müslümanları sayesette ve Qırım meselesinde başqa türlü bir hükm verebilirlermi? Açıq söylersek, bizim Türkiye hükümetiyle olan alâqamız neden ibaret olacaq?
Bizim Türkiye ile diniy hatta ırqıy, büyük münasebatımız var. Türkiyeniñ saadetini dileyurız.
Lâkin kendi saadetimizi de unutacaq devirde degiliz, qırımtatar kendi hayatını, atiyisini her şeyden evvel düşünmek vazifesi qarşısında bulunıyur. Bugün kerek millet ve kerek gençler siyasetin hisse-i istinat etmedigini añlayurlar. Siyaset başqa, hiss başqa. Fikr-i siyasiy ise büs-bütün başqa. Belki qırımlıların bu qadar düşmelerine, ezilmelerine, boşalmalarına – qırımtatarnıñ fazla hiss olmasıdır. Kendi saadetinden ziyade qalbinde doğan hisslere boyun egmesidir. Biz her adımımızda, her mektep sırasında, her asker karavanası, her qarış toprağımızda milletimizin haqqını düşünmeyi borcumızı bildik. Milletimizin her noqtada haqqı da çiğnendi. Milletimize varlıq, saadet ketirmek içün haqiqiy işten ayrılmayacağız. İşte, bu noqtadan biz siyasetimizi yürüttik ve yürütecegiz. İşte, bu noqtadan baqsaq, kendi siyasetimizi nereye bağlayacağız. Ve o oriyentatsiyadan ne bekliyurız?
Mustaqil bir Qırımın siyaset-i hariciyede kendi huquqını temin etmek oriyentatsiyalarnı bize vermeli. Sulh konferentsiyasında ustol başında Qırım meselesini müdafaa edebilmeli.
- Qırımın dahiliy tanzimat, teşkilât-i esasiyi qurabilmeli. Qurulacaq <…> erkânı olacaq, balta siyaseti ile qurun-i vüsta siyaseti ile memleket idare olunamaz. Bize yigirminci asrın idaresi olmalı. İşte, oriyentatsiya bize bunu verebilmeli. Qırımın bir İsveçre halına ketirebilmesi ve idare adamları yetiştirmek içün qaviy bir medeniyet ocağı lâzım (Alğışlar).
Sanat ve ticaretimizi doğuracaq yüksek bir heyet lâzım. Biraz da edebiyattan bahs edelim:
“Kendisi muhtac-ı himmet yerde de, nerde qaldı ğayriyeye himmet ete”.
Onuñ içün biz her hangi bir pir-i mühteremi hürmetle sevsek, elini öpsek, taqdis etsek, yine onuñ veremeyecegi bir şeyi ondan istesek, günâh olur. Bizim yaşamamız içün kim ne verebilecek ise, onu verecek adamdan istemek lâzım. İşte, eñ birinci muhtaç olduğumuz abâmız, asarımız, aşayacaq ve içecegimiz şeyleri memleket nerden tedarüke, Qırımın kendi sanatınıñ temelinden qurulması lâzım. Qırımın kendi ihtiyacatını kendisi yaşatabilmesi lâzım. Bir memleket kendisi ham-ı eşya satmaq ile yaşayamaz. Kendi eşyasını kendisi soñ qalıbına dökerek, medeniyet bazarına çıqarması lâzım. İşte, bizim onların temelini qurabilmek mecburiyetindeyiz. Bunları qurabilecek bir oriyentatsiya lâzım.
Bundan başqa, bugün bir mesele daha lâzım. O da bir mesele-i siyasiye olmaqtan ziyade, bir mesele-i hayatiyedir. Onu da dtüşünmeye borçlumız. Bugün Dobrucada 30–40 biñe yaqın qırımtatar var, memleketlerine dönmek mecburiyetindedirler. Onları Qırıma köçürmek içün bir yardım lâzım. Bu meselede bizim hayat-ı siyasiye ve içtimaiyemiz noqta-i nazarından pek mühim.
Bundan da başqa hayat-ı iqtisadiye ticariyemizi yoluna qoyacaq bir ticaret-i bahriye lâzım ve onu yoluna qoymaq içün bir heyet lâzım. Bizim de kendi mahsulatımızı ketirecek vapurlarımız lâzım. Tuz ile ve toqun ile yüklü olaraq gönderilecek vapurlarımız lâzım. Başqa türlü biz yaşayamayız. Bunuñ idaresini ögretebilecek bir millet lâzım.
Memleketimizin ihtiyaclarını tüşündigimiz zaman, bunları bize nereler ve kimler verebilecek? İşte biz bunları düşündikte, bizim siyasetimiz qatiyetle temin ediliyur. Biz Türkiyeye ne qadar yaqın olursaq olalım. Biz bunları Türkiyeden bekleyemeyurız. Biz Türkiye siyasetine bağlanmayurız. Qırımın taliyini Türkiyeye terk edemeyurız.
Bir de eñ mühim mesele – Qırımın sulh konferentsiyasında kendi muqadderatını, kendisiniñ halı, aceba, orada bizim haqqımızı qaviy surette qaviy bir qazığa bağlayacaq quvvet Türkiye olabilirmi?
Sulh konferentsiyalarına hüküm eden quvvet eñ qaviy süngüye, eñ büyük külleye malik olanıdır. Bu gizli bir şey degildir. Kim qaviy, onuñ sözü siyaset masasında yazılıyur. Biz de muqadderatımızı qaviy bir süngüye dayandırmazsaq, qaviy bir azaya malik bir bâzuya teslim etmezsek, Qırım biraz ağırdır… Ustola varmadan düşer… Bizim Türkiye ile olan diniy, hissiy, ırqıy münasebatımız açıq qatiy ve pek sadedir. Onuñ saadetini dilemekle beraber kendi saadetimizi onuñ eline teslim etmemektir. Ve bir de memleketin dahilinde olan başqa unsurların hüsn-i temayülini düşünmek lâzım hariciy siyasette türk oriyentatsiyası ile bir şey qazanamadığımız kibi, dahiliy siyasiyetimizde de bir qarışıqlığa yol açmış olurız. Maatteessüf, ermeni ve rus milletleri Türkiyede bozuq ve qarışıq […] yaşamaya alışmış olduqlarından, onlar Qırımımızda da üçünci, faqat temelli zann ettikleri quvvete istinaden, bolşevizm ceryanına qapılaraq, hatalı sahifeler yaşattılar. Bu milletler ileride de bu sahifelerle ilerilerler ve millet qardaşlığını bozmuş olurlar. Bolşevikler çıqmazdan evvel rum konsulı ştaba kelmişti. Pek sade, qatiy ve açıq olaraq milletlerin dostluğınıñ lüzumından bahs etmiştim. Kerek rum ve ermenilerin askeriy teşkilâtlar yapmalarına izin vermiştim. Onlar ile ne qadar candan münasebatta bulunmaq istedigimi añlatmıştım.
Yaltadan kelen haberlerde rumların bolşeviklere qoşuldıqlarını añlayaraq, Rum konsulına dedim: “Kelüp keçen üçünci quvvete istinaden, milletiñize müslümanlara qarşı soğuq bir cereyan taqip ettirmeyiñiz. Sel aqar, qum qalır…
Tarzınca, onlar gider, biz qalırız. Yarın bizim de soğuqlıqtan ayrılmamız küç olur. Bizim millet, zulmu seven bir millet degil, kendisine yapılan haqsızlıqları, kendisine yaqışan büyükle unudur, afu eder. Lâkin her halda milletleri her zaman askerle idare etmek mümkün olamayur”, demiştim.
O milletin siyasiy hayatındaki noqsan-ı evveli bu qanlı ceryana sürükledi. Biz Türkiye siyasetine yaqınlıq ile bu soğuqlıq ve qarışıqlığı azaltmaq degil, qozğamış olurız. Onlar Türkiye siyasetindeki milletler soğuqlığı hastalığını bize de keçireceklerdir.
İşte arqadaşlar, biz kerek Qırım istiqlâliyeti meselesinde ve kerek Meclis-i Müessesan meselesinde ifası ile mükellef olduğımız vazifelerimiz var. Bunları düşünirken, benim maqsadım añlatabildiysem o da: tereddütten ziyade ruh ve vicdan milleti tüşünmek ve onuñ tercümanı olabilecek ketirilecek siyaette qatiyet lâzım.
Memleketin idaresinde ve dahiliy siyasetimizde taqip edecegimiz hatt nedir? Buña qanun-ı esasiyemiz cevap verdi. Bundan evvelâ bildigi qadar qatiyetle bu iş başında bütün vatandaşlarımız ile birleşmeye mecburız. - Siyaset-i hariciyede Qırım haqqında bizler neler bekleyurız. Ve kimler ne verebilecek? Buña tereddüt köstermeden qatiyetle işe atılmaq lâzım.
- Bu eki mühim noqtaya baqaraq, vicdanımızın verecegi hükmü vermemiz lâzımdır. Eger biz bir añ evvel bu hükmü vermezsek, bir taqım addiy quvvetler onu da vermeye qalqışırlar. Ve kim bilir, daha ne qadar vaqıt bizi esaret altında bulundırırlar ve biz de taqdirlerle añılmayız.
Biz siyasiy adımlarımızda eñ büyük zahmeti kendimizi añlatamadığımızdan çektik. Bugün bütün vatandaşlarımıza kendimizi añlatalım, añlaşalım, dertleşelim ve Qırım muqadderatı qarşısında bir fikre kelelim. Kendimiz memleketin muqadderatını yalıñız bize ait, biz hal edecegiz, demezsek, fikrimizin, ruhumızın her noqtasını açaraq, bunuñ hal içün her kesi davet edersek, bu yolu her kes körecek ve her kes maziniñ sarğuşlığından ayınacaq. Hepimiz yekdigerimizle el ele vererek, mustaqil Qırımımızda büyük saadetle yaşayacağız. Ve hepimiz kendi vazifemizi yapacağız (Sürekli alğışlar).
Qanun-ı esasımız tatar milleti kömülmedikçe kömülmeyecek. Hepimiz bir taqım tesirler altında, onuñ bazı sadeleri etrafında bazılarımız sağ’laşmaq, bazıları sol’laşmaq isteyurız. Aceba, bizim sağ’lar ile sol’lar arasında bir adım mesafe varmı? Hayır, çünki bizim umumiy bir qanun-ı esasımız var. Umum Qırım Meclis-i Müessesanımız var.
Biz bugün vicdanımız ile isteyurız ki, her millet kendi işlerini hal içün milliy bir haqqa nail olsun. Ve hepimiz haqqımız dairesinde mülkiyetimizin muqadderatına qarışalım. Qanun-ı esasiye de bunu tanıdığından ve bizi vazifedar ettiginden Qırım qanun-ı esasiyesini biz tanıdıq, tanıyurız. Ve onu ilelebet tanıyacağız ve onuñ ile ve milletimizin saadetine doğru sarsılmadan, egilmeden ilerileyecek. İlerileyecegiz… (Sürekli alğışlar…)
